Czeremcha pospolita
Prunus padus
Czeremcha pospolita to drzewo lub duży krzew z rodziny różowatych, rosnący w całej Polsce. Rozpoznasz ją po białych, mocno pachnących kwiatach zebranych w zwisające grona oraz czarnych, błyszczących owocach wielkości grochu.
Opis gatunku
Drzewo dorasta do 15 metrów, choć czasem pozostaje dużym krzewem o wysokości od 0,5 do 4 metrów. Ma szeroką, jajowatą koronę ze zwisającymi gałęziami i łatwo tworzy pędy odroślowe. Pień często rozrasta się na wiele pni, pokryty ciemnobrązową do czarniawej korą, która po roztarciu wydziela nieprzyjemny zapach zbliżony do migdałów.
Eliptyczne liście dorastają do 12 centymetrów i połyskują jasną zielenią. Są bardzo gładkie, nieco skórzaste, z ostro piłkowanymi brzegami i sinozielone na spodniej stronie. U podstawy blaszki liściowej znajdują się łatwo odpadające gruczołki miodnikowe. Roztarte liście wydzielają silny zapach.
Białe, mocno pachnące kwiaty pojawiają się w kwietniu i maju, zebrane w zwisające grona długości do 15 centymetrów. Są owadopylne i przedsłupne, a roślina pełni funkcję miododajną. Owoce to kuliste, błyszczące czarne pestkowce wielkości grochu, słodkogorzkie, które dojrzewają we wrześniu i październiku. Po rozgnieceniu są lepkie.
Drewno czeremchy jest dosyć twarde i sprężyste, o drobnych słojach. Roślina ma znaczenie dla zwierząt: owocami żywi się 24 gatunki ptaków, a także 11 gatunków ssaków, w tym kuny leśne i niedźwiedzie. Pędy są zgryzane przez bobry, sarny i jelenie. Związki lotne wydzielane przez kwiaty zawierają bakteriobójcze fitoncydy, a kora, liście i pąki liściowe zawierają glikozydowe związki o własnościach odkażających.
Występowanie
Czeremcha pospolita występuje w całej Europie, Azji Mniejszej i zachodniej Syberii, w Polsce jest rośliną pospolitą. Rośnie w olsach, lasach mieszanych, zaroślach i łęgach, wzdłuż rzek, strumieni i brzegów jezior. Preferuje gleby bogatsze i dość wilgotne, lubi stanowiska częściowo zacienione.
Nasiona rozsiewane są przez ptaki, które nie postrzegają gorzkich owoców jako nieprzyjemnych. W Polsce najgrubszy okaz rośnie koło Poznania w Brączewie, gdzie ma obwód 163 centymetrów i wysokość 17 metrów. W Krakowie w Skałkach Twardowskiego znajduje się czeremcha będąca pomnikiem przyrody.
Ciekawostki
Nasiona czeremchy zawierają amigdalinę, która może rozkładać się na silnie trujący cyjanowodór. Mimo to owoce są jadalne, a im później je zbierzesz, tym mniej gorzkie. Na Syberii wysuszone owoce tradycyjnie wykorzystuje się jako składnik nalewek i przyprawę do pierogów.