Leszczyna pospolita
Corylus avellana
Leszczyna pospolita to wielopienny krzew z rodziny brzozowatych, osiągający 5–8 metrów wysokości, o gęstej koronie i gładkiej szarobrunatnej korze. Rozpoznać ją można po owalnych liściach z podwójnie piłkowanymi brzegami, które jesienią żółkną, oraz po charakterystycznych orzechach laskowskich otoczonych pofałdowaną okrywą.
Opis gatunku
Wielopienny krzew buduje szeroką, gęstą koronę z prosto wzniesionymi gałęziami. Pień pokryty jest gładką, szarobrunatną korą z poziomymi żółtopomarańczowymi przetchlinkami, a młode pędy mają szczeciniaste owłosienie. Liście opadają na zimę — są skrętoległe, szeroko owalne do okrągłych, dorastające do 13 centymetrów długości, z podwójnie piłkowanymi brzegami i zaostrzonym szczytem. Młode liście obustronnie owłosione, z czasem łysieją z wierzchu, a jesienią przebarwiają się na żółty lub żółtobrązowy.
Kwitnie w lutym i marcu. Roślina jest jednopienną — kwiaty męskie zebrane są w kotki zgrupowane po 3–4 sztuki, długości do 5 centymetrów, podczas gdy kwiaty żeńskie rozwijają się w pąkach, tak że podczas kwitnienia widoczne są tylko ich czerwone znamiona.
Owoce to jednonasienne orzechy jajowate, długości do 2,5 centymetra, zwane orzechami laskowymi. Rozwijają się otoczone okrywą powstałą ze zrośnięcia trzech podkwiatków. Zdrewniała owocnia ma jasnobrązowy kolor, a okrywy podzielone są na nieregularne klapy, bardzo zmienne w zależności od odmiany.
Drewno leszczyny jest miękkie i nietrwałe, ale znalazło zastosowanie jako węgiel rysunkowy. Leszczynowe pręty ze względu na giętkość używane były na wędki, bicze, laski oraz fascynę. Z owoców uzyskuje się olej znajdujący zastosowanie w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym, farbiarskim i kosmetycznym.
Występowanie
Leszczyna pospolita występuje w stanie dzikim w całej Europie, w Azji Mniejszej i na Kaukazie, a jako introdukowana także w zachodniej Syberii. W Polsce jest gatunkiem pospolitym zarówno na niżu, jak i w górach do około 1300 metrów nad poziomem morza. Roślina preferuje widne lasy liściaste, gdzie stanowi najwyższą część podszytu, a także zaroślą śródpolne.
Rośnie zarówno w miejscach suchych, jak i wilgotnych, lecz preferuje gleby świeże, żyzne, o dużej zawartości węglanu wapnia.
Ciekawostki
Szlachetne odmiany uprawne leszczyny pochodzą głównie z podgatunku leszczyna pontyjska, sprowadzonego z Azji Mniejszej do klasztoru w Zell w średniowieczu. Stąd szereg odmian rozpowszechniło się w Europie pod nazwą Zellerówek. Dziś największym światowym producentem orzechów laskowych jest Turcja, gdzie uprawy zajmują tereny o cieplejszym klimacie sprzyjającym obfitszym plonom.