Świerk pospolity
Picea abies
To wysoki świerk o smukłej, stożkowatej koronie, którego dolne konary z wiekiem zwieszają się ku ziemi. Rozpoznasz go po krótkich, zaostrzonych igłach o kwadratowym przekroju i długich, zwisających szyszkach.
Opis gatunku
Drzewo osiąga zwykle 40–50 metrów wysokości, choć w Polsce zmierzone okazy dochodziły do 55 metrów. Pień ma średnicę do 1,5 metra, a jego kora, początkowo gładka, z wiekiem staje się łuskowata i przybiera czerwonobrązowe lub szarobrązowe zabarwienie.
Igły są krótkie, zaledwie 1–2,5 centymetra długości, zaostrzone i ułożone równomiernie na gałęziach. Utrzymują się na drzewie przez 5–7 lat. Wiosną pojawiają się kwiatostany: żeńskie, czerwonofioletowe i pionowo wyrastające, oraz męskie, żółte i zwisające.
Dojrzałe szyszki nasienne są imponujące — dorastają do 20 centymetrów długości i zwisają z gałęzi. Początkowo zielone, z czasem robią się jasnobrązowe i opadają w całości. Zawierają brązowe lub czarne nasiona z podłużnymi skrzydełkami ułatwiającymi rozprzestrzenianie się.
System korzeniowy świerka jest płytki i rozległy, tzw. talerzowy, co czyni drzewo podatnym na wywroty zwłaszcza przy nagłym odsłonięciu drzewostanu lub jego szybkim przerzedzeniu.
Drewno świerka jest lekkie, miękkie i jasnożółtawe. Wykorzystywane jest do produkcji celulozy i w budownictwie, a szczególnie cenne drewno rezonansowe trafia do lutników. Słynne skrzypce Stradivariusa zawdzięczały swój niezwykły dźwięk między innymi drewnu świerkowemu z Czech.
Występowanie
W Polsce świerk pospolity rośnie naturalnie głównie na północnym wschodzie, południu oraz w górach i pogórzu — nie występuje w pasie bezświerkowym obejmującym tereny centralne i zachodnie. Na całym kontynencie rozprzestrzeniony jest od Norwegii na północy po Bałkany na południu, sięgając na wschodzie Uralu. W górach wytrzymuje mrozy, silne wiatry i obfite opady śniegu, preferując luźne, świeże i wilgotne gleby gliniaste.
Jest gatunkiem cienioznośnym, dobrze znoszącym brak światła.
Ciekawostki
W szwedzkiej prowincji Dalarna rośnie świerk liczący aż 9550 lat — najstarsze zbadane drzewo na świecie. W Polsce najstarszy znany okaz ma 350 lat i rośnie w Strzelcach Opolskich.